Η φιλοσοφία του Σωκράτη

Η φιλοσοφία του Σωκράτη (469–399 π.Χ.) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θεμέλια της δυτικής σκέψης. Αν και δεν έγραψε τίποτα ο ίδιος, οι ιδέες του διασώθηκαν κυρίως μέσα από τους μαθητές του — ιδιαίτερα τον Πλάτωνα και τον Ξενοφώντα.
Συνοπτικά αλλά ουσιαστικά:
 1. «Γνώθι σαυτόν» — Η αυτογνωσία
Η πιο γνωστή σωκρατική αρχή είναι το «γνώθι σαυτόν» (γνώρισε τον εαυτό σου).
Ο Σωκράτης πίστευε ότι η αληθινή σοφία ξεκινά από την επίγνωση της άγνοιας:
«οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι»
Αυτό δεν είναι παραίτηση, αλλά κίνητρο για αναζήτηση. Μόνο όποιος παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει, μπορεί να αρχίσει να μαθαίνει και να φιλοσοφεί.
 2. Ο Σωκρατικός Διάλογος και η Μαιευτική Μέθοδος
Ο Σωκράτης δεν δίδασκε με διαλέξεις αλλά με διάλογο.
Χρησιμοποιούσε ερωτήσεις για να βοηθήσει τον συνομιλητή του να «γεννήσει» τη γνώση που έχει μέσα του — όπως μια μαία (εξού και μαιευτική μέθοδος).
Η πορεία ήταν:
Ερώτηση – Τι πιστεύεις ότι είναι το “δίκαιο”, το “αγαθό”, κ.λπ.;
Αντίφαση – Ο Σωκράτης αποκαλύπτει τις αντιφάσεις στην απάντηση.
Αναθεώρηση – Ο συνομιλητής οδηγείται σε βαθύτερη κατανόηση.
  Ο σκοπός δεν ήταν να «κερδίσει» τη συζήτηση, αλλά να αναζητήσει την αλήθεια μαζί με τον άλλο.
  3. Η Ηθική του Ορθού Λόγου
Για τον Σωκράτη, η αρετή είναι γνώση:
«Οὐδεὶς ἑκὼν κακός» — κανείς δεν κάνει το κακό με τη θέλησή του.
Όποιος γνωρίζει πραγματικά τι είναι το καλό, θα το πράξει.
Άρα, η ηθική δεν βασίζεται σε κανόνες, αλλά σε λογική κατανόηση του αγαθού.
Η κακή πράξη πηγάζει από άγνοια, όχι από κακή φύση.
 4. Ο Εσωτερικός Δαίμων
Ο Σωκράτης μιλούσε για τη «φωνή» του δαιμονίου του — μια εσωτερική φωνή συνείδησης που τον προειδοποιούσε όταν πήγαινε να πράξει κάτι λανθασμένο.
Δεν ήταν θεϊκή εντολή, αλλά εσωτερικός ηθικός οδηγός.
Πρόδρομος της έννοιας της συνείδησης στη φιλοσοφία.
  5. Ο Θάνατος και η Αλήθεια
Όταν κατηγορήθηκε για ασέβεια και «διαφθορά των νέων», προτίμησε να πεθάνει πίνοντας το κώνειο, παρά να προδώσει τις αρχές του.
Στην Απολογία του Πλάτωνα, λέει:
«Ο δίκαιος άνθρωπος δεν πρέπει να φοβάται τον θάνατο, αλλά το να πράξει άδικα.»
Έτσι, ο Σωκράτης γίνεται σύμβολο ακεραιότητας, ελευθερίας σκέψης και πίστης στην αλήθεια.           6. Κληρονομιά
Η σωκρατική φιλοσοφία:
Εισήγαγε τη λογική συζήτηση ως μέθοδο αναζήτησης της αλήθειας.
Θεμελίωσε την ηθική φιλοσοφία.
Επηρέασε καθοριστικά τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, και ολόκληρη τη δυτική σκέψη.